ساوه
در گذر زمان
از جمله نامهايي که با صفحات تاريخ آشنايي
ديرينه دارد نام ساوه است . شهري که تقدم
تاريخي آن به عهد باستان باز مي گردد و غناي
فرهنگي آن ياد آور حضور بزرگان علم و ادب و
هنر در ايران خطه از سرزمين ايران است . عده
اي پيدايش آن را به روزگار کيخسرو نسبت داده
اند و گروهي نام آن را ماخوذاز واژه اوستايي
"سوا" Sava و يا واژه پهلوي "سوکا" Savaka
دانسته اند
تاریخ طبری کهن ترین تاریخی است که نام ساوه
در آن آمده است. در اواخر دوره ساسانی ودر
اوایل دوره اسلامی یعنی سال 22 هجری ، ساوه
جزو ایالت کوهستان یا جبال بوده است
در سال 617. ه . ق برابر 1220 میلادی شهر ساوه
توسط مغولان ویران و مردم آن قتل عام شدند .
در فاصله دو قرن بمرور زمان ویرانیهای ناشی از
جمله چنگیز و ایلخان تیمور مرمت گردید و
بواسطه واقع شدن بر سر شاهراههای ایران دوباره
رونق یافت ، بویژه راهی که سلطانیه مرکز
ایلخانان را به قم و اصفهان و ری و کاشان می
پیوست
حمدالله مستوفی درباره ساوه چنین نوشته است:
گذری بر تاريخ شهرستان ساوه :
ساوه يكي از شهرها و مناطق باستاني بازمانده
از دوره ساساني است .تپه باستاني ساساني
آسياباد(اسيرآباد) در مجاورت شهر , همچنين تپه
ها و محوطه هاي تاريخي هريسان , خرم آباد ,
آوه و امثالهم نشانگر قدمت اين شهر مي باشد .
ساوه در روزگار پارتيان با نام (سواكينه) يكي
از منازل مهم ميان راهي و در سده هفتم قبل
ازميلاد يكي از دژها و منازل سرزمين ماد به
شمار مي رفته است .از وضعيت ساوه در روزگار
پيش از اسلام اطلاع دقيقي در دست نيست , ولي
از قرن دوم هجري به بعد در مورد اين شهر
اطلاعات و روايات مكتوب زيادي در دست است .
ورود حضرت معصومه (ع) به ساوه درراه سفر به
خراسان و بيماري ايشان در ساوه نخستين رويدادي
است كه در تاريخ اوايل دوران اسلامي اين شهر
ذكر شده است . رونق و آباداني شهر ساوه در
روزگار سلجوقيان به اوج خود رسيد و ساوه به
مركز سران قبايل متحد سلجوقي كه لقب اتابك
داشتند , تبديل شد . از اين روزگار تا دوره
خوارزمشاهيان بسياري از وزراي سلجوقي و
خوارزمشاهي ساوجي بودند كه هريك درزمان خود در
آباداني و ايجاد بناهاي شهري آن كوشيدند .
ساوه در جريان حملة مغول در قرن هفتم هجري
صدمه و آسيب فراوان ديد , مغولان شهر را ويران
كردند و ساكنان آن را از دم تيغ گذراندند . در
دوران جانشينان هلاكو(ايلخانان) قسمت عمده اي
از خرابي هاي هجوم مغول مجدداُ بازسازي شد .
ساوه در دوران تيموريان و آق قويونلو از غارت
هاي متعدد و رقابت هاي ميان شاهزادگان آق
قويونلو صدمه فراواني ديد . در دوران صفويه
بلوكات ساوه يكي از قلمروهاي استقرار ايلات
وابسته به نهاد حكومت صفويه (قزلباش و شاهسون
ها) گرديد. از اين رو شهر ساوه روبه آباداني
مجدد نهاد و كاروانسراها , راهها , مساجد و
بناهاي متعدد احداث شد . با اين حال خرابي هاي
ناشي از هجوم و حملة تيموريان , جنگ ها وكشمكش
هاي زمان آق قويونلوها به تمامي بازسازي نشد .
در روزگار زنديه با احداث بناي معروف چهارسو ,
بازرگاني رونق گرفت . در دورة قاجاريه با
پايتخت شدن تهران از اهميت ساوه كاسته شد . هم
اكنون ساوه يكي از شهرهاي آباد استان مركزي
است .
